Zapobieganie i leczenie powikłań związanych z cewnikowaniem

1. Uszkodzenie błony śluzowej cewki moczowej

(1) Przyczyny

1. Męska cewka moczowa jest długa, ma fizjologiczne krzywizny i wąskie odcinki, przy czym występują znaczne różnice osobnicze, co utrudnia dokładne określenie właściwej głębokości wprowadzenia cewnika.
2. Operator nie posiada wystarczającej wiedzy na temat technik cewnikowania i anatomii męskiej cewki moczowej w warunkach patologicznych.
3. Negatywne czynniki psychologiczne, takie jak zakłopotanie, zmartwienie, lęk i strach mogą sprawić, że u pacjenta będzie występowało duże napięcie. Podczas wprowadzania cewnika może to doprowadzić do skurczu zwieracza cewki moczowej.
4. W przypadku zmian w dolnych drogach moczowych, anatomia cewki moczowej może ulec zmianie. Na przykład, w łagodnym rozroście gruczołu krokowego, nierównomierne powiększenie płatów gruczołu krokowego może powodować zwężenie, zniekształcenie i deformację cewki moczowej, zwiększając ryzyko jej uszkodzenia podczas wprowadzania cewnika.
5. Pacjent może nie być w stanie tolerować podrażnienia pęcherza moczowego i cewki moczowej wywołanego przez cewnik i może ciągnąć cewnik lub nawet siłą go usunąć, co może skutkować urazem.

6. Użycie nieodpowiedniego rozmiaru cewnika lub sztywnych gumowych cewników może łatwo uszkodzić błonę śluzową cewki moczowej podczas wprowadzania. Wielokrotne cewnikowanie może dodatkowo powodować obrzęk błony śluzowej cewki moczowej, uraz i krwawienie.
7. Podczas stosowania cewnika balonowego, końcówka cewnika nie została jeszcze wprowadzona do pęcherza moczowego lub została wprowadzona dopiero niedawno, a do balonu wstrzykuje się w tym momencie wodę. Chociaż mocz może wypływać przez cewnik, część balonu nadal znajduje się w tylnej cewce moczowej, a jego napełnienie uciska tylną cewkę moczową.

(II) Objawy kliniczne

Krwawienie z ujścia cewki moczowej, czasami z towarzyszącymi skrzepami krwi; ból w obrębie cewki moczowej, który nasila się podczas oddawania moczu i może być związany z miejscową tkliwością; w niektórych przypadkach występuje bolesne oddawanie moczu, a nawet zatrzymanie moczu. W ciężkich urazach może wystąpić krwiak krocza, wynaczynienie moczu, a nawet przetoka odbytniczo-cewkowa. W przypadku powikłań infekcyjnych może wystąpić ropna wydzielina z cewki moczowej lub ropień okołocewkowy.

(III) Zapobieganie i zarządzanie

Aby zapobiec uszkodzeniom błony śluzowej cewki moczowej, oprócz znajomości anatomicznej budowy męskiej cewki moczowej i ścisłego przestrzegania standardowych procedur operacyjnych, operator powinien również zwrócić uwagę na następujące kwestie:

1. Odpowiednie nawilżenie przed wprowadzeniem: Regularnie nawilż cewnik, aby zmniejszyć tarcie. Stosuj delikatne techniki i powolne wprowadzanie; nigdy nie używaj siły przy wprowadzaniu cewnika i unikaj powtarzających się ruchów wkładania i wyjmowania lub wielokrotnego cewnikowania.
2. W przypadku pacjentów z niepełną niedrożnością dolnych dróg moczowych: Przed cewnikowaniem należy przygotować lubrykant w postaci żelu znieczulającego. Nanieść niewielką ilość na końcówkę cewnika i ujście cewki moczowej, a następnie delikatnie wprowadzić końcówkę do cewki moczowej i mocno nacisnąć kciukiem, aby wprowadzić żel do cewki moczowej aż do części błoniastej. Po wycofaniu końcówki, uciskać ujście cewki moczowej kciukiem, palcem wskazującym i środkowym lewej ręki przez 1–2 minuty. Alternatywnie, wstrzyknąć lubrykant do ujścia cewki moczowej za pomocą strzykawki bez igły lub podłączyć strzykawkę z lubrykantem do proksymalnego końca cewnika i wstrzyknąć lubrykant podczas wprowadzania, co często poprawia skuteczność.
3. W przypadku pacjentów z łagodnym przerostem prostaty: Jeśli podczas wprowadzania wystąpi opór, należy szybko wstrzyknąć 5–10 ml sterylnej, płynnej parafiny (wstrzykniętej w strzykawkę) przez dystalny koniec cewnika. Operator unosi penis lewą ręką, tworząc kąt 60° ze ścianą brzucha, podczas gdy prawa ręka wstrzykuje parafinę z niewielką siłą, wykorzystując jej działanie smarujące, aby płynnie wprowadzić cewnik poza powiększony segment.
4. Wybierz odpowiedni cewnik: Wybierz cewnik o odpowiedniej średnicy i wykonany z miękkiego materiału.
5. W przypadku stosowania cewnika balonowego (Foleya): Wprowadź cewnik głębiej; po pojawieniu się moczu, wsuń go o kolejne ≥5 cm przed napełnieniem balonu. Następnie delikatnie wycofaj, aż poczujesz opór (zwykle 2–3 cm). Pomaga to zapobiec napełnieniu balonu poza pęcherz, co mogłoby spowodować ucisk i uszkodzenie tylnej cewki moczowej.
6. Wsparcie psychologiczne: Cierpliwie wyjaśnij procedurę. Jeśli pacjent jest nadmiernie niespokojny, przed cewnikowaniem należy podać przepisane domięśniowo leki uspokajające (np. diazepam) lub leki antycholinergiczne (np. atropinę) i kontynuować po uspokojeniu pacjenta.
7. Postępowanie w przypadku uszkodzenia błony śluzowej związanego z cewnikiem: Łagodne urazy zazwyczaj nie wymagają specjalistycznego leczenia lub ustępują po zastosowaniu środków objawowych, takich jak hemostaza i analgezja. W rzadkich przypadkach ciężkich urazów konieczne mogą być interwencje chirurgiczne, takie jak odprowadzenie moczu lub naprawa cewki moczowej.
8. Zakażenie dróg moczowych (ZUM)

(I) Przyczyny

1. Nieprzestrzeganie przez operatora zasad aseptyki, co pozwala bakteriom na wsteczne przedostawanie się do cewki moczowej i pęcherza.
2. Cewnikowanie jest zabiegiem inwazyjnym i może spowodować uszkodzenie błony śluzowej cewki moczowej, zaburzając jej funkcję bariery ochronnej.
3. Zastosowanie niewłaściwego rozmiaru cewnika lub cewnika wykonanego ze zbyt sztywnego materiału.
4. Brak umiejętności technicznych, skutkujący trudnościami w zakładaniu cewnika i powtarzającymi się próbami jego założenia.
5. Wraz z wiekiem u mężczyzn często rozwija się łagodny przerost gruczołu krokowego, który sprzyja zatrzymaniu moczu i zwiększa ryzyko infekcji.
6. Zanieczyszczenie bakteryjne stosowanego cewnika.

(II) Objawy kliniczne

Główne objawy to częste oddawanie moczu, parcie naglące i bolesne oddawanie moczu. W przypadku infekcji górnych dróg moczowych mogą wystąpić dreszcze i gorączka. W ujściu cewki moczowej może być widoczna ropna wydzielina. Badanie ogólne moczu może wykazać obecność czerwonych i białych krwinek, a posiew moczu może dać wynik dodatni.

(III) Zapobieganie i zarządzanie

1. Cały sprzęt musi być ściśle sterylizowany. Podczas wprowadzania cewnika należy ściśle przestrzegać zasad aseptyki, z delikatną manipulacją i staranną dezynfekcją krocza. Przed cewnikowaniem można podać do ujścia cewki moczowej 3–5 ml 2% roztworu jodopowidonu w celu dezynfekcji dystalnego odcinka cewki moczowej i zapewnienia efektu nawilżenia.
2. W miarę możliwości należy unikać cewnikowania. U pacjentów z nietrzymaniem moczu można zamiast tego stosować chłonne wkładki kroczowe lub cewniki prezerwatywne.
3. Zamiast tradycyjnych cewników gumowych należy stosować cewniki silikonowe lub lateksowe. Nawilżenie cewnika sterylną watą nasączoną 0,1% heksestrolem może zmniejszyć podrażnienie dróg moczowych. Nałożenie kwasu salicylowego na powierzchnię cewnika może hamować rozwój bakterii Gram-ujemnych i zapobiegać przyleganiu bakterii i drożdżaków do cewników silikonowych, zmniejszając w ten sposób ryzyko infekcji dróg moczowych.
4. W przypadku wystąpienia zakażenia dróg moczowych należy w miarę możliwości usunąć cewnik i zastosować odpowiednią terapię przeciwdrobnoustrojową dostosowaną do stanu pacjenta.

1. Krwawienie z cewki moczowej

(I) Przyczyny

Różne przyczyny uszkodzenia błony śluzowej cewki moczowej mogą w ciężkich przypadkach powodować krwawienie z cewki moczowej.

Zaburzenia krzepnięcia.

Leki powodujące przekrwienie i obrzęk błony śluzowej cewki moczowej, przez co cewka staje się podatna na urazy mechaniczne.

U pacjentów z ciężkim zatrzymaniem moczu prowadzącym do podwyższonego ciśnienia śródpęcherzowego, szybki odpływ dużej objętości moczu powoduje nagłą dekompresję pęcherza, co skutkuje ciężkim przekrwieniem błony śluzowej i krwawieniem, prowadzącym do krwiomoczu.

(II) Objawy kliniczne

Pojawienie się krwiomoczu makroskopowego lub mikroskopowego po cewnikowaniu, przy wykluczeniu krwiomoczu pochodzącego z górnych dróg moczowych, sugeruje uszkodzenie spowodowane cewnikowaniem.

(III) Zapobieganie i zarządzanie

1. Krwawienie z cewki moczowej w wyniku cewnikowania występuje prawie zawsze na skutek uszkodzenia błony śluzowej cewki moczowej, dlatego też wszelkie środki zapobiegające uszkodzeniom błony śluzowej cewki moczowej mają zastosowanie w zapobieganiu krwawieniu z cewki moczowej.
2. U pacjentów z ciężkimi zaburzeniami krzepnięcia należy podjąć próbę ich korekcji w możliwie największym stopniu przed cewnikowaniem.
3. W przypadku pacjentów z przekrwieniem i obrzękiem błony śluzowej cewki moczowej należy w miarę możliwości wybierać cewnik o mniejszej średnicy, zapewnić odpowiednie nawilżenie przed wprowadzeniem, wykonywać czynności delikatnie i w miarę możliwości unikać obrażeń.
4. Po założeniu cewnika odpływ moczu nie powinien być zbyt szybki; pierwsza porcja nie powinna przekraczać 1000 ml.
5. Mikroskopowa hematuria zazwyczaj nie wymaga specjalnego leczenia; jeśli hematuria jest ciężka, można zastosować odpowiednie środki hemostatyczne.

Zastrzeżenie

1. Część treści w tym artykule pochodzi ze źródeł internetowych. W przypadku naruszenia prosimy o kontakt w celu usunięcia treści.
2. Podane tutaj informacje medyczne mają charakter wyłącznie poglądowy i nie powinny być wykorzystywane jako podstawa diagnozy klinicznej ani leczenia.