Wskazówki dotyczące żywienia i diety dla pacjentów z urazem rdzenia kręgowego

Po urazie rdzenia kręgowego (SCI) pacjenci i ich rodziny często koncentrują się na bardziej widocznych problemach, takich jak rekonwalescencja po zwichnięciu kości, rehabilitacja ruchowa i sensoryczna oraz kontrola jelit i pęcherza. Jednak inne schorzenia fizyczne lub zmiany wewnętrzne są często pomijane z powodu braku zrozumienia lub nadzoru, co uniemożliwia pacjentom otrzymanie kompleksowej opieki. Zmiany masy ciała, równowagi odżywczej, poziomu płynów, elektrolitów we krwi i zaburzenia endokrynologiczne po SCI, jeśli nie zostaną odpowiednio leczone, mogą prowadzić do późnych powikłań, często nieoczekiwanych. Do typowych problemów metabolicznych i endokrynologicznych po SCI należą: zaburzenia odżywiania, wahania masy ciała, podwyższony poziom cholesterolu, zaburzenia elektrolitowe we krwi, zaburzenia hormonalne, anemia i osteoporoza. Każdy z nich omówiono poniżej.

Nierównowaga żywieniowa

W ostrej fazie hospitalizacji pacjenci z SCI często wymagają unieruchomienia głowy lub zastosowania wyciągu szyjnego, co utrudnia im karmienie. Jednocześnie dysfunkcja ręki spowodowana urazem utrudnia im samodzielne jedzenie i wymaga pomocy ze strony członków rodziny. Te problemy fizjologiczne mogą również prowadzić do barier psychologicznych, depresji, obniżonego nastroju, braku apetytu i znacznego zmniejszenia ochoty na jedzenie. Jeśli pacjenci lub członkowie ich rodzin nie zwracają uwagi na te problemy lub nie zwiększają całkowitego spożycia pokarmu, może to łatwo doprowadzić do zaburzeń równowagi żywieniowej. Ponadto, znaczne zapotrzebowanie na składniki odżywcze niezbędne do gojenia się ran pooperacyjnych oraz przyspieszony metabolizm spowodowany powikłaniami SCI, takimi jak odleżyny, zapalenie płuc czy zakażenia dróg moczowych, są głównymi przyczynami niedoborów żywieniowych. Spadek masy ciała o ponad 10% poniżej normy, spadek stężenia albumin w surowicy poniżej 3 g/dl lub hemoglobiny poniżej 12 g/dl to sygnały ostrzegawcze, że stan odżywienia wymaga uwagi.

Zmiany wagi

W początkowym okresie po urazie pacjenci często zauważają utratę masy ciała. Główną przyczyną jest uszkodzenie kości i tkanek miękkich po urazie oraz przemieszczenie płynu wewnątrzkomórkowego do przestrzeni pozakomórkowej. W połączeniu ze zwiększoną nykturią w pierwszym miesiącu po ostrym urazie, utrata masy ciała jest powszechna. W połączeniu ze zmniejszonym spożyciem pokarmu lub zaburzeniami równowagi żywieniowej spowodowanymi czynnikami fizjologicznymi i psychologicznymi wymienionymi powyżej, utrata masy ciała może stać się jeszcze bardziej wyraźna.

Jednak zmiany masy ciała w fazie przewlekłej są zupełnie inne. Po sześciu miesiącach od urazu masa ciała ma tendencję do stopniowego wzrostu. Ponieważ SCI powoduje paraliż kończyn, mięśnie stopniowo zanikają i ostatecznie są zastępowane przez komórki tłuszczowe. Ponadto pacjenci często pozostają w domu z powodu trudności z poruszaniem się, co prowadzi do zwiększonego spożycia pokarmu, ale zmniejszonej aktywności fizycznej, co skutkuje nadmiarem składników odżywczych, a nawet otyłością. Otyłość z kolei utrudnia poruszanie się i powoduje zmęczenie, tworząc błędne koło dalszego zmniejszenia aktywności i znacznego przyrostu masy ciała. Otyłość nie jest łagodna – zwiększa ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, chorób naczyniowych mózgu, nieprawidłowej kontroli poziomu cukru we krwi, nadciśnienia tętniczego i podwyższonego poziomu lipidów we krwi, co stanowi dodatkowe wyzwanie dla pacjentów z SCI z zaburzeniami motorycznymi i sensorycznymi.

Zmiany cholesterolu

Jak opisano powyżej, oprócz otyłości, pacjenci z SCI w fazie przewlekłej często doświadczają obniżonego poziomu cholesterolu HDL (lipoprotein o wysokiej gęstości), podwyższonego poziomu cholesterolu LDL (lipoprotein o niskiej gęstości) oraz podwyższonego poziomu trójglicerydów we krwi, co przyczynia się do miażdżycy. W połączeniu z nieprawidłową kontrolą glikemii po urazie, obniżoną aktywnością fizyczną lub niewystarczającą ilością ćwiczeń fizycznych w domu, czynniki te zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, takich jak dławica piersiowa i zawał mięśnia sercowego.

Hiperkalcemia

Młodzi pacjenci z urazem rdzenia kręgowego (SCI) są bardziej narażeni na rozwój hiperkalcemii w ostrej fazie. Główną przyczyną jest zmniejszona aktywność kończyny po urazie, prowadząca do utraty wapnia z kości i spowolnienia regeneracji kości. W przypadku wystąpienia takich objawów, jak ból głowy, zmęczenie, niepokój, nudności, wymioty, a nawet drgawki, należy sprawdzić, czy stężenie wapnia we krwi nie jest nieprawidłowo wysokie. Hiperkalcemia nie tylko powoduje dyskomfort kliniczny, ale również zwiększa wydalanie wapnia z moczem – zazwyczaj trzykrotnie w porównaniu z osobą zdrową – co może prowadzić do powstawania kamieni w drogach moczowych, a w wyniku utraty masy kostnej do osteoporozy. Aby zapobiec tym powikłaniom, należy zachęcać pacjentów i pomagać im w wczesnym wstawaniu z łóżka i zwiększaniu ruchomości kończyn, aby zminimalizować utratę wapnia z kości. Niezbędne jest również odpowiednie spożycie płynów. Jeśli pomimo zastosowania tych środków objawy takie jak ból głowy, zmęczenie, niepokój, nudności lub wymioty utrzymują się, konieczne może być zastosowanie odpowiedniego leczenia farmakologicznego.

Zmiany krwi

W ostrej fazie po urazie rdzenia kręgowego często występuje przejściowa niedokrwistość, prawdopodobnie z powodu rozcieńczenia spowodowanego zmianami w płynie wewnątrzkomórkowym. Zazwyczaj jednak ustępuje ona stopniowo w fazie przewlekłej. Jeśli niedokrwistość się utrzymuje, ważne jest, aby sprawdzić, czy nie występują zaburzenia odżywiania lub przewlekłe infekcje, takie jak odleżyny czy zakażenia dróg moczowych. Dodatkowo należy monitorować zmiany stężenia glukozy we krwi, ponieważ u około 40–70% pacjentów w ostrej fazie rozwija się upośledzona tolerancja glukozy, która zazwyczaj ustępuje z czasem.

Zasady zarządzania dietą

Ze względu na obniżony poziom aktywności i przeważnie siedzący tryb życia w domu po urazie rdzenia kręgowego, pacjenci mają niższą podstawową przemianę materii i odpowiednio niższe zapotrzebowanie kaloryczne. Zazwyczaj pacjenci z tetraplegią potrzebują około 23 kcal/kg/dzień, podczas gdy pacjenci z paraplegią potrzebują około 28 kcal/kg/dzień ze względu na wyższy poziom aktywności. Codzienna dieta powinna kłaść nacisk na wysoką zawartość błonnika, niską zawartość tłuszczu i niski poziom cholesterolu, a także na dostosowanie kaloryczności, w celu obniżenia poziomu trójglicerydów i tłuszczów neutralnych we krwi, przy jednoczesnej kontroli masy ciała i utrzymaniu wydatku energetycznego niezbędnego do długotrwałej rehabilitacji.

Należy unikać żywności wysokokalorycznej, takiej jak potrawy smażone, tłuste mięso, desery, ciasta, lody, napoje gazowane i słodzone. Do gotowania należy unikać smalcu, a spożycie produktów bogatych w cholesterol, takich jak żółtka jaj, podroby i owoce morza, należy ograniczyć. Należy zwiększyć spożycie produktów bogatych w błonnik, takich jak warzywa, zboża i owoce, a także pić odpowiednią ilość wody. Niniejsze zalecenia mają na celu pomóc pacjentom, pod nadzorem lekarzy, dietetyków i pielęgniarek, uniknąć nieprawidłowego przyrostu masy ciała i utrzymać równowagę żywieniową, jednocześnie zmniejszając ryzyko chorób sercowo-naczyniowych spowodowanych podwyższonym poziomem cholesterolu i trójglicerydów. Dobre nawyki żywieniowe stanowią podstawę codziennego dbania o zdrowie.

Zastrzeżenie

Część treści w tym artykule pochodzi ze źródeł internetowych. W przypadku naruszenia prosimy o kontakt w celu usunięcia treści.

Podane tutaj informacje medyczne mają charakter wyłącznie poglądowy i nie powinny być wykorzystywane jako podstawa diagnozy klinicznej ani leczenia.